Lovejoy - Ongeziene EUV beelden en wetenschap

posted: Dec 16, 2011

De SWAP telescoop aan boord van PROBA2 kon de komeet 'Lovejoy' fotograferen in het extreem ultraviolet licht op 16 december, 2011, net na middernacht. De komeet scheerde boven het zonneoppervlak. Dit is de eerste komeet die SWAP observeert tijdens de 2 jaar dienst. Bovendien is het slechts de tweede komeet ooit die door een EUV telescoop is waargenomen.

We hebben beelden vanuit verschillende hoeken van de komeet. Dit dankzij een hele vloot satellieten met EUV telescopen aan boord. SWAP geeft een beeld dichtbij de Zon, terwijl STEREO ons zal helpen om een 3D beeld te reconstrueren. Dit is uniek. Tot nu toe wist men niet wat er precies gebeurde wanneer een komeet de Zon zo dicht nadert. In het verleden hadden we alleen coronografische beelden van kometen in zichtbaar licht. Coronografen zijn echter ontworpen om vage structuren zoals plasmawolken in de zonneatmosfeer te kunnen waarnemen. Als een komeet in het beeld komt van een coronograaf, kan je geen details van de komeet waarnemen. Je krijgt een vaag, uitgesmeerd beeld van de komeet. Dankzij EUV beelden, kunnen we toch kometen waarnemen die langsheen het zonneoppervlak, doorheen de zonneatmosfeer scheren. Dit is niet evident vermits het stof van de staart van nature niet helder straalt in het EUV in vergelijking met het plasma in de zonneatmosfeer. PROBA2 wetenschappers berekenden het theoretische pad van de komeet zodat ze wisten waar te kijken in de beelden. Anders zou je de komeet kunnen interpreteren als een stofje of ruis. Dee beelden worden ook nog wetenschappelijk opgesmukt. De zonnewind blaast de staart van een komeet steeds weg van de Zon. In de EUV beelden zien de PROBA2 wetenschappers dat de komeetstaart 'wiebelt'. Ze zoeken nu een wetenschappelijke verklaring. Het wiebeleffect kan veroorzaakt zijn door 'windstoten' of door golven in de zonnewind. Lovejoy is een Kreutz sungrazer komeet. De Kreutz sungrazers vormen een wolk van overschotjes van een grote komeet die eeuwen geleden uit elkaar spatte. De kometen volgen een elliptische baan rond de zon. Een stuk van de baan ligt zeer dicht bij de Zon. De kleinsten van de groep overleven een passage langsheen de Zon dan ook niet, Lovejoy wel.

Klik op 1 van de 3 afbeeldingen voor een film. Je ziet links van de pijl een streepje stof: dit is de komeet. In de staart van de komeet vinden magnetische processen plaats vanaf het moment dat de komeet het magnetisch veld van de zonneatmosfeer voelt. Het wiebeleffect kan een magnetische oorsprong hebben. Daarna wordt het beeld zwart: de aarde schuift in het gezichtveld van PROBA2. Dit is een eclips. De eclips is net op tijd gedaan om de komeet aan de rechterzijde van de Zon terug tevoorschijn te zien komen. De komeet verdwijnt vanaf het moment de staart niet meer in staat is voldoende EUV te weerkaatsen.

De Sun Watcher with Active Pixels and Image Processing (SWAP) maakt beelden van de atmosfeer van de Zon. Deze buitenste zonnelaag is haast onzichtbaar omdat ze voornamelijk in het UV en EUV straalt. SWAP vertaalt de EUV stralen naar een zichtbaar beeld. Het speciale aan SWAP is dat het een breedbeeld geeft van de Zon en de ruimte er rond. Het STCE is verantwoordelijk voor het wetenschappelijk concept van SWAP. Het Centre Spatial de Liège zorgde voor de industriële kant van het instrument.